Stres ve Nedenleri

**Site Yöneticisi** · 30-05-2010, 12:10 PM

Stres ve Nedenleri

Stres Nedir?
Bazi insanlar stresi, cikarttigi migren, yuksek tansiyon, sinir, ulser vb. hastaliklardan yola cikarak tanimlarlar. Bazilari ise stresi artiran degiskenler uzerinde dururlar (insanlar arasindaki iletisimsizlik, fazla is, gorev degisiklikleri, hizli degisim gibi).
her birey stresi sezgileriyle az cok algilayabilir. Fakat insanlarin cogunun stresi tanimlamasi sanildigi kadar kolay degildir. Stresi, ilk kez Hans Selye tanimlamistir. Ona gore stres "Bireyle yapilan etkilere spesifik olmayan tepkidir"
Stres bireyi rahatsiz eden ortamin (gurultu, zorlama, asiri is yuku) ortaya cikardigi herhangi bir duzen bozukluguna organizmanin verdigi cevaptir. Su halde stres, her bireyin adaptasyon yetenegine gore verdigi tepkidir. Bazilarinda pozitif etkiler (enerji, uyarilmis davranis, migren) ortaya cikarir..
Stresi aciklamada kullanilan "spesifik olmayan tepki" kavraminin anlami; organizmanin her belirlenmis durumda ayni tepkileri vermedigidir. Ornegin; orgnaizmanin tepkisi hos bir durum (terfi gibi) ile hos olmayan bir durumda (tenzil gibi) birbirine benzer. Her iki durumda da, organizma karsilastigi yeni duruma uyum gostermek zorundadir. Adrenalin salgilayacak, hastalik belirtileri baslayacak, islevlerde duzensizlik ortaya cikacaktir.

Stres kacinilmazdir:
Stres, hayatin vazgecilmez bir parcasidir. Cunku, insana cevredeki uyaranlar karsisinda daha iyi davranma firsatini verir. Sifir ster, olumdur. Cunku, bu durumda birey cevreden gelen etkilere tepki vermeye yetecek enerjiden yoksun demektir. Asiri stres de olumcul olabilir. Cunku bu durumda birey asiri enerji sarfetmekte ve tukenmektedir. Cozum, her bireyin kaldirabilecegi olcude (optimum) stres ile doyumlu ve olumlu bir hayat surdurebilmesidir.
Iki tur stres vardir. Bunlardan "Olumlu Stres" (iyi stres) olumlu sonuclar cikartir. Kaygi yerine, zor bir amaca ulasirken bireyi meydana getiriciligi kullanmaya yonelten, kisiye doyum v eyasama sevinci veren strestir. "Olumsuz Stres" (kotu stres) ise; bireyin kenidne guvenini kaybetmesine neden olan, yetersizlik duygularina sevkeden, caresizlik, umutsuzluk ve hayal kirikligi cikartan sterstir. olumsuz stresin orgutsel cikarticiligi oldurucu etkisi vardir.

Stresin Kaynaklari:
Stres kaynaklari uc ana baslik altinda incelenebilir. Birincisi, is ortamindan kaynaklanan faktorler, ikincisi; bireysel ogeler, ucuncusu orgutsel ogelerdir.
Isgorenin Isinden Kaynaklanan Ogeler
Bu ogeler asagidaki gibi gruplandirilarak incelenebilir:

Gorevin karmasikligi
Gorevin icrasi esnasinda karsilasilan zorluklar, gorevi yapmak icin gereken bilgilerin yetersizligi ve bireyin kapasitesine baglidir. Cok karmasik gorevler ve bu gorevler karsisinda bireyin yetersiz kalmasi, bireyin uzerinde baski cikartir ve dengesini bozar.
Insanlarin beli durumlara uyum gosterme yetenekleri birbirinden farklidir. Bazi insanlarin uzmanliklari yeterliklerini asan gorevlerle karsilastiklarinda tehlikeye girer, bu durumdaki insanlar stresle yuzyuze gelirler. Teknolojik yenilikler ve bunlara yetecek bilgi ve deneyime sahip olmayan bir isgoren, iki yanli korku icindedir. Birincisi; makine veya donanimi bozarak zarar verme korkusu, ikincisi ise; yeni teknolojiye uyum gosteremedigi icin isin kaybetme korkusudur. Bu her iki durumda da birey baski altindadir ve stresin yikici etkisini hisseder.

Gorevin sagladigi bagimsizlik
Ayrinlitili calisma sureclerinin kurulmasi, isgorenin bagimsizligini azaltir. Arastirmalar, beseri kaynaklari yoneten kisilerin, fiziksel kaynaklari yonetenlere nazaran daha fazla stres altinda olduklarini gostermistir.
Isgorenler, yonetimin kendilerine yeterince guvenmedigini hissettiklerinden, olumsuz duygular tasirlar ve sorumluluklarini yerine getirmeye yetecek kadar bagimsizliklarinin olmadigini dusunurler. Kendilerine guvenilmedigi, dusunce ufkunu gelistirmeye imkan verilmedigi gibi, olumsuz dusuncelere sahip olabilirler.
Bunun tersine, isgorene sinirsiz bagimsizlik ve sorumluluk vermek de stres cikartmaktadir. Hava kontrol sorumlularinin durumu boyledir. Bunlar, kalp-damar hastaliklarina daha sik yakalanir. 5199 hava kontrol sorumlusu ve 8435 pilotun saglik dosyalari taranarak cikarilan sonuclara gore; bu kisilerin sagliklarina iliskin gercek durum, beklenen durumdan daha vahimdir. Bu insanlar yuksek tansiyon, ulser, seker hastaliklarina beklenenden daha sik yakalanir.
Bu durumda fazla bagimsizligin da, sinirli bagimsizlik gibi bireyi strese surukledigi soylenebilir. O halde, optimum bagimsizligin ne kadar olacagini teshis etmek yonetimin gorevidir, denilebilir.

Goreve Bagli Roller
Bireyin gorevi geregi oynadigi rollerin de stres kaynagi olabilcegi soylenebilir. Bireyin rolden kaynaklanan stresi soyle aciklanabilir:
Rol catismasi: Goreve bagli ve birbirleriyle catisan ve rollerden birinin daha ustun tutulmasi gereken durumlarda bireyin kararsizliga dusmesi (hangisini ustun tutacagi sorunu) durumunda stres duzeyi artar. Ornegin; bir hemsirenin rolu uc ayri catisma kaynagi cikartir. Hastanin beklentilerini bilmek, en yakin ustunun beklentilerini bilmek, doktorun beklentilerini bilmek.
Kahn ve arkadaslari, bireylerarasi surtusmeleri artiran rol catismalarinin, is doyumunu azalttigini, orgute guveni dusurdugunu ortaya koymuslardir. isgoren, yerine getirmesi gereken gorevleri acik ve kabul edilebilir olarak algiladigi surece, rol catismasi ortaya cikmaz. Tersine bir durumda ise, stres belirtilerinden yakinmalar gundeme gelebilir.
Ust duzey yoneticilerin rol catismasi genellikle; kendilerinden ulasmalari beklenen hedeflerle, bunlara ulasmak icin kullanacaklari araclar arasinda dengesizlikler soz konusu oldugunda ortaya cikar.
Rol belirsizligi: Bireyden ne beklendiginin acikca belirtilmemesi ya da bireyin karar almasina yetecek kadar bilginin bireye akmamasindan kaynaklanir. Isi zorlastiran bircok olumsuzlugu isin zorluguna eklemek mumkundur. Bunlar; bilgi aktarimi, eksik gorev tanimi, degerlendirme kriterlerinin bulunmamasi seklinde siralanabilir ve hepsi birer stres nedenidir.
Rol belirsizligi bireyin tutum ve davranislarinda rehber edinecegi kisilere basvurmasini engeller. Bu belirsizlik, bireyin yavas hareket etmesine ve isini gec yapmasina neden olur. Rol belirsizligi, isgorenin isine olan guvenini kaybetmesine yol acar. Bu guvensizlik basli basina bir stres kaynagidir ve ancak isgorenlerin hepsinin kendilerinden ne beklendigini gosteren gorev tanimlariyla ortadan kaldirilabilir.
Asiri veya fazla hafif roller: Asiri roller, bireyin isi karsisinda niteliksel ve niceliksel olarak zorlandigini hissetmesi halinde ortaya cikar. Bu asirilki, isgorenin cok hizli calismasina, gucunu ve dikkatini son haddine kadar zorlamasina neden olur. 276 ust duzey yonetci ve bir finansal kurulusta calisan 1204 alt duzey isgoren uerinde yapilan bir incelemeye gore cikarilan sonuclar soyle:
- Alt duzeydeki kisilerin temel stres kaynagi, rol belirsizligi ve asiri is yukudur.
- Ust duzeydekiler ise, fazla is yuku ve catismali roller nedeniyle strese girdiklerini ifade etmislerdir.
asiri is yuku, insanlarin gerektiginde "Hayir" diyememesinden kaynaklanir. Hayir diyememenin ise bircok nedeni vardir. Bu nedenlerin basinda kariyerini tehlikeye atmamak, olumsuz insan izleminimi cikartmamak gibi, endiseler yer alir.
Oysa birey hayir diyememenin bedelini, asiri yuklenmesi nedeniyle karsilasacagi basarisizliklarla da odeyebilecegini unutmamalidir. Ote yandan stres nedeniyle, alkol bagimliligi, cesitli psikosomatik bozukluklar, isten alinan doyumun dusmesi riski de gundemde olacaktir.
Fazla hafif rol: Bu roller, kisa zamanda rutinlere oturtulabilen, acik, sade ve cansikici islerle ilgilidir. Rolun yalinligindan kaynaklanan can sikintisi, bireyin yeteneklerinin, isinde yeterince degerlendirilmedigi kuruntusuna yol acar. bireyden kapasitesi altinda yararlanmak onu engeller; bu engelleme de bir stres kaynagidir.

Is Ortamindan Kaynaklanan Ogeler
Insan, is ortaminda uyum arar. Uyumun olmamasi bir stres kaynagidir. Insani isgormekten alikoyacak bir engelleme cikartir. Bircok orgut durumun farkinda oldugundan, uyum cikartamya yonelik cesitli calismalar yapiyor. Bu calismalardan bircogu maalesef basarili olamiyor.
Uyumlastirma asagidaki uc durumun varligina baglidir:
Bireylerarasi iliskiler: Orgutteki bireyin digerleri tarafindan taninmasi ve kabul edilmesi halinde olumlu iliskiler, olumlu orgutsel ortamlar cikartarak isgorenlerin topyekun saglikli olmalarinda onemli bir rol oynar.
orgutte olumlu iliskilerin gerekliliginin yaninda, orgutlerde bireyler arasinda tahammul edilemez iliskilerin gelismesine de rastlanmaktadir. Bu durumda herkes kendisi icin yasar. Stres cikartici bu ortamlari genelde, issizligin yaygin oldugu ekonomik kriz donemlerinde daha sik rastlanir.
Bireylerarasi iliskilerde belirleyici olan en onemli oge liderlik stilidir. Yakindan kontrolun ve baskinin bulundugu ortamlarda bireylerarasi iliskilerin, demokratik ortamlardan farkli olacagi aciktir.
Bireylerarasi rekabet: Butun orgutlerin, para, terfi ve baska konularda sinirlari vardir. Orgutte bu sinirli olanaklara ulasabilmek icin bireyler birbirleriyle rekabet ederler. Bu rekabet onemli bir stres kaynagidir.
Bu ulumsuzluguna ragmen, bazi isletmeler isgorenin kapasitesini maksimum duzeyde harekete gecirmek icin rekabeti tesvik ederler.
Bir yarismada her zaman bir kazananin bir de kaybedenin olmasi normaldir. Zaferin bedeli cogu zaman bireye oldukca pahaliya malolmaktadir.
Rekabet, bireyi gelismeye yoneltir. Fakat asiri rekabet orgutu yasanmaz hale getirebilir. Bu durumda bireyler birbirleriyle catisirken sag kalan yalnizca orgut mu olacaktir? Bu sorunun yanitini cok iyi dusunerek vermek lazimdir.
Isverenlerin de, kendileri icin calisan isgorenle ayni durumda oldugu hatta cogu zaman rekabeti daha dramatik yasadiklari soylenmelidir. Cevredeki degisimleri takip etmek ve zamaninda uyum gostermek, finansal cozumler bulmak, sendikalarla ugrasmak vb. olaylar is adaminin yogun bir stres altinda yasamasina yol acar.
Is yerinin fiziksel ozellikleri: Isyeri doktorlari ve diger arastirmacilarin calismalari ortaya koymustur ki, isi, gurultu, isik, titresim, kirlilik vb. fiziksel kosullar, birey acisindan kabul edilemez duzeydeyse, stres kaynagidir.
Gurultunun insanda sadece fiziksel degil psikolojik rahatsizliklara neden oldugu bilinmektedir. Isgorenin sinirsel ve fiziksel sistemini alt ust etmesinin yaninda gurultu, isletmede enerji savurganligi ve gereksiz harcamalara da neden olabilir.
Bireysel Ogeler
Birey ve bireyin icinde bulundugu durumdan kaynaklanan bes temel oge, stres kaynagidir. Bunlar asagida sirasiyla incelenmektedir:
Bireyin kisiligi: Insanlar kisilikleriyle (bagimsizlik, esneklik, kaygi, katilik, heyecan vb. durumlarla) baglantili davranislar gosterirler. Friedman ve Rosenman isimli iki kardiyologun gerceklestirdikleri arastirmalara gore, iki kisilik tipi saptamislardir. Bunlar A tipi kisilik ve B tipi kisiliktir. A tipi kisilige sahip olanlar, B tipine gore steres daha yatkindirlar ve bunlarin kalp-damar hastaliklarina yakalanma riskleri daha yuksektir.
Sterste kisilik onemli bir ogedir. Bununla birlikte sterisn cikartacagi etkinin derecesi, kisilikle gorevin gerekleri arasindaki iliskiden daha cok etkilenmektedir.
Bireyin ozel hayatinda stres cikartan olaylar; Isgoren isinin tehdit ettigi bircok catismali durum karsisinda enerjiye gereksinme duyar. Bu enerjinin is disinda tukenmis olmasi (ozel hayatinda) bireyin is yasantisinda mucadele gucunu azaltir. Acaba ozel hayatla ilgili degisikliklerin cikarttigi stresin etkileri olculebilir mi? Bu konuda T. Holmes ve R. Rahe yonetiminde Washington Universitesi Tip Fakultesi'nde bir arastirma yapmis ve buna gore stres kavrami yeni boyutlar kazanmistir.
Bu arastirmada bireyin ozel hayatina ait olan 43 olayin birey uzerinde cikarttigi stres ortaya cikarilmaya calisilmistir. Birey uzerinde bu olaylarin etkisini olcmek icin Holmes ve Rahe stres cikartan olaylari derecelendirerek belli bir deger vermislerdir. Ornegin eslerden birinin olumune 100, bosanmaya 73 ve diger 43 olaya da buna benzer degerler verilmistir.
Burada, mutluluk veren olaylarin da mutsuzluk verenlerle ayni sekilde bireyi etkiledigini soylemek gerekir. Bu modelin zayif tarafi is hayatini ve bireyin adaptasyon yetenegini dikkate almamis olmasidir.
Bireyin fiziksel durumu: Bireyin fiziksel acidan iyi durumda olmasi strese direnc gostermesini kolaylastiracaktir. Montreal'de Concordia Universitesi'nden David Sinoyor yonetiminde yapilan bir arastirmaya gore; fiziken iyi durumda olan bireylerin gunluk hayattan kaynaklanan sayisiz strese daha kolay karsi koydugu belirlenmistir.
Stres cikartan diger durumlar: Insanlarin stres duzeyi, hizla degisen dunyada yasayan insanlarin daha fazla yakinmalarina neden olacak kadar yukselmistir. Stres cikartan durumlar, bireyin kontrolunu kaybetmesine neden olur.
Ornegin; terfi etmeyi bekleyen bir kisiye, ekonomik kriz nedeniyle isine son verildiginin bildirilmesi boyle bir duruma ornektir. Bu olay karsisinda isgorenin tepkisini kestirmek kolay degildir. Kalp krizi gecirebilir, yoneticiye bagirip cagirabilir, bir seyler kirip dokebilir. Bu kiside kontrol tamamen kaybolmustur.
Bireysel kariyer: Orgutte calisan her birey icin planlanmis olan kariyer politikasi, bireyde stres cikartan bir diger etkendir. Terfi, emeklilik, transfer kararini verirken yonetimin elinde herkese rasyonel davranilacagini gosteren kriterler yoksa, isgoren yonetiminin kariyer konusunda adil davranmadigini dusunuyorsa, bu durumda stres duzeyi yukselecektir.
Orgutsel Ogeler
Orgutsel ogelerden kaynaklanan stresorler uc nedene dayandirilabilir. Bunlari soyle aciklamak mumkun:
Orgutun boyutu: Buyuklugu nedeniyle burokratize olmus orgutlerde bireylerin kontrol alani daraldikca, bagimsizliklari ve cikarticiliklari da engelliyor. bireye inisiyatif birakmayan kati ve merkezi bir yapida gelisen burokratik kontrol, insanlarin orgute yabancilasmasina yol aciyor.
Hiyerarsik yapi: Her durumda basarili olabilecek bir orgutsel yapinin recetesini vermek nasil mumkun degilse, ayni seklide stersin yakici etkisini minimize edecek evrensel bir yapi da yok. Sadece bazi orgutsel yapilarin digerlerine nazaran strese daha yatkin olup olmadigindan soz edilebilir.
Ornegin; merkezi yapilar kaar almayi ve girisimciligi yavaslatir. Bu yapilar guc catismalari nedeniyle rasyonel kararlardan cok politik kararlarin alinmasina daha uygundur. Ote yandan, uyeler arasinda otokratik kontrolu destekleyecek oligarsik birlikler kurma egilimi fazladir. Yonetimi elinde tutanlar, cok sayida kisinin kaderini de ellerinde tutarlar. Inisiyatiflerini ellerinden alarak davranis ozgurluklerini kisitlarlar. Bu durumda bulunan isgorenler asiri stres altindadir.
Orgutteki degisim ve yeniliklerin cikarttigi belirsizlik: Surekli gelisen ve degisen dunyada insanlar daha fazla yenilikle karsilasiyor. Belirsizlik; bireyin bilgi sahibi olmadigi ya da az bilginin bulundugu bir yeniligin isletmede uygulamaya konulmasi, bir reorganizasyon calismasi vb. durumlarda ortaya cikan degisim karsisinda, bireyin kendisini caresiz hissetmesidir. Bu durumda isgorenler yenilige direnc gostererek kendilerini savunmak isterler. Kanada'da gerceklestirilen arastirmalar belirsizlik kavramini soyle somutlastirmistir:
Belirsizlik bircok duruma bagli olarak ortaya cikabilir. Bunlar soyle siralanabilir:
- Isgoren terfi etme ve ilerleme imkanlari hakkida yeterli bilgiye sahip olmayabilir.
- Isgoren gorev tanimlarinin bulunmadigi bir is yerinde calisiyor olabilir.
Baska arastirmalar ise isgorenin isini kaybetme korkusunun neden oldugu belirsizlikten soz eder.
Teknolojik, sosyal, ekonomik, vb. her turlu degisim insan dunyasinda belirsizlik ve karmasa cikartir. Bu degisimin sonunda birey stresi yasar. Belirsizligi azaltmak icin, isgoren isiyle ilgili kararlari etkileyecek gucte olmalidir. Cunku mesleki hayati uzerinde soz hakki olmayan isgorenler yogun stres altinda olacaklardir. Tabloda dogrudan isten kaynaklanan bazi stres ogeleri gosteriliyor.

Stresle basa cikmak ve huzurlu yasamak icin oneriler:
· Kendinizi, sozde stres yaratan belirli ve kaynaklari taniyin.
· Kisiler arasi iyi iliskiler kurun.
· Bedeninizi kontrol edin.
· Dengeli beslenin.
· Bugunun isini yarina birakmayin.
· "Her isi yaparim" ya da "Hicbir sey yapamam" demeyin.
· Zihinsel ozelliklerinizi dogru degerlendirin.
· Yitirdiklerinizin nedenini arayin.
· Zamanin tutsagi olmayin.
· "Hayir" demeyi bilin.
· Once ozelestiri yapin ve herkes tarafindan sevilmeyi beklemeyin.
· Yapabileceklerinizle yetinmeyi bilin.
· Kendinizi vazgecilmez gormeyin.
· Alkolik gibi iskolik olmayin.
· Isinizi gercek olanaklarinizla uyumlu kilin.
· Dinlenmeyi bilin.
· Spora zaman ayirin, fizik egzersiz yapin.
· Solunumunuzu denetleyin.
· Savunma mekanizmalarindan yararlanin.
· Davranisinizi duzenleyin.
· Ofkenizi yenin.

gonuldostu · 14-01-2011, 08:52 PM

Çok teşekkürler emekleriniz için...

30-05-2010, 12:10 PM	#1 (permalink)
Site Yöneticisi ölüm bile ayıramaz bizi.. Avatar Bilgiler Üye No: 1 Üyelik tarihi: Feb 2008 Bulunduğu yer: İzmir Yaş: 28 Mesajlar: 2.456 Karizma Tecrübe Puanı: 20 Karizma Puanı : 101 Karizma Seviyesi: İletişim Reklamlar	Stres ve Nedenleri Stres ve Nedenleri Stres Nedir? Bazi insanlar stresi, cikarttigi migren, yuksek tansiyon, sinir, ulser vb. hastaliklardan yola cikarak tanimlarlar. Bazilari ise stresi artiran degiskenler uzerinde dururlar (insanlar arasindaki iletisimsizlik, fazla is, gorev degisiklikleri, hizli degisim gibi). her birey stresi sezgileriyle az cok algilayabilir. Fakat insanlarin cogunun stresi tanimlamasi sanildigi kadar kolay degildir. Stresi, ilk kez Hans Selye tanimlamistir. Ona gore stres "Bireyle yapilan etkilere spesifik olmayan tepkidir" Stres bireyi rahatsiz eden ortamin (gurultu, zorlama, asiri is yuku) ortaya cikardigi herhangi bir duzen bozukluguna organizmanin verdigi cevaptir. Su halde stres, her bireyin adaptasyon yetenegine gore verdigi tepkidir. Bazilarinda pozitif etkiler (enerji, uyarilmis davranis, migren) ortaya cikarir.. Stresi aciklamada kullanilan "spesifik olmayan tepki" kavraminin anlami; organizmanin her belirlenmis durumda ayni tepkileri vermedigidir. Ornegin; orgnaizmanin tepkisi hos bir durum (terfi gibi) ile hos olmayan bir durumda (tenzil gibi) birbirine benzer. Her iki durumda da, organizma karsilastigi yeni duruma uyum gostermek zorundadir. Adrenalin salgilayacak, hastalik belirtileri baslayacak, islevlerde duzensizlik ortaya cikacaktir. Stres kacinilmazdir: Stres, hayatin vazgecilmez bir parcasidir. Cunku, insana cevredeki uyaranlar karsisinda daha iyi davranma firsatini verir. Sifir ster, olumdur. Cunku, bu durumda birey cevreden gelen etkilere tepki vermeye yetecek enerjiden yoksun demektir. Asiri stres de olumcul olabilir. Cunku bu durumda birey asiri enerji sarfetmekte ve tukenmektedir. Cozum, her bireyin kaldirabilecegi olcude (optimum) stres ile doyumlu ve olumlu bir hayat surdurebilmesidir. Iki tur stres vardir. Bunlardan "Olumlu Stres" (iyi stres) olumlu sonuclar cikartir. Kaygi yerine, zor bir amaca ulasirken bireyi meydana getiriciligi kullanmaya yonelten, kisiye doyum v eyasama sevinci veren strestir. "Olumsuz Stres" (kotu stres) ise; bireyin kenidne guvenini kaybetmesine neden olan, yetersizlik duygularina sevkeden, caresizlik, umutsuzluk ve hayal kirikligi cikartan sterstir. olumsuz stresin orgutsel cikarticiligi oldurucu etkisi vardir. Stresin Kaynaklari: Stres kaynaklari uc ana baslik altinda incelenebilir. Birincisi, is ortamindan kaynaklanan faktorler, ikincisi; bireysel ogeler, ucuncusu orgutsel ogelerdir. Isgorenin Isinden Kaynaklanan Ogeler Bu ogeler asagidaki gibi gruplandirilarak incelenebilir: Gorevin karmasikligi Gorevin icrasi esnasinda karsilasilan zorluklar, gorevi yapmak icin gereken bilgilerin yetersizligi ve bireyin kapasitesine baglidir. Cok karmasik gorevler ve bu gorevler karsisinda bireyin yetersiz kalmasi, bireyin uzerinde baski cikartir ve dengesini bozar. Insanlarin beli durumlara uyum gosterme yetenekleri birbirinden farklidir. Bazi insanlarin uzmanliklari yeterliklerini asan gorevlerle karsilastiklarinda tehlikeye girer, bu durumdaki insanlar stresle yuzyuze gelirler. Teknolojik yenilikler ve bunlara yetecek bilgi ve deneyime sahip olmayan bir isgoren, iki yanli korku icindedir. Birincisi; makine veya donanimi bozarak zarar verme korkusu, ikincisi ise; yeni teknolojiye uyum gosteremedigi icin isin kaybetme korkusudur. Bu her iki durumda da birey baski altindadir ve stresin yikici etkisini hisseder. Gorevin sagladigi bagimsizlik Ayrinlitili calisma sureclerinin kurulmasi, isgorenin bagimsizligini azaltir. Arastirmalar, beseri kaynaklari yoneten kisilerin, fiziksel kaynaklari yonetenlere nazaran daha fazla stres altinda olduklarini gostermistir. Isgorenler, yonetimin kendilerine yeterince guvenmedigini hissettiklerinden, olumsuz duygular tasirlar ve sorumluluklarini yerine getirmeye yetecek kadar bagimsizliklarinin olmadigini dusunurler. Kendilerine guvenilmedigi, dusunce ufkunu gelistirmeye imkan verilmedigi gibi, olumsuz dusuncelere sahip olabilirler. Bunun tersine, isgorene sinirsiz bagimsizlik ve sorumluluk vermek de stres cikartmaktadir. Hava kontrol sorumlularinin durumu boyledir. Bunlar, kalp-damar hastaliklarina daha sik yakalanir. 5199 hava kontrol sorumlusu ve 8435 pilotun saglik dosyalari taranarak cikarilan sonuclara gore; bu kisilerin sagliklarina iliskin gercek durum, beklenen durumdan daha vahimdir. Bu insanlar yuksek tansiyon, ulser, seker hastaliklarina beklenenden daha sik yakalanir. Bu durumda fazla bagimsizligin da, sinirli bagimsizlik gibi bireyi strese surukledigi soylenebilir. O halde, optimum bagimsizligin ne kadar olacagini teshis etmek yonetimin gorevidir, denilebilir. Goreve Bagli Roller Bireyin gorevi geregi oynadigi rollerin de stres kaynagi olabilcegi soylenebilir. Bireyin rolden kaynaklanan stresi soyle aciklanabilir: Rol catismasi: Goreve bagli ve birbirleriyle catisan ve rollerden birinin daha ustun tutulmasi gereken durumlarda bireyin kararsizliga dusmesi (hangisini ustun tutacagi sorunu) durumunda stres duzeyi artar. Ornegin; bir hemsirenin rolu uc ayri catisma kaynagi cikartir. Hastanin beklentilerini bilmek, en yakin ustunun beklentilerini bilmek, doktorun beklentilerini bilmek. Kahn ve arkadaslari, bireylerarasi surtusmeleri artiran rol catismalarinin, is doyumunu azalttigini, orgute guveni dusurdugunu ortaya koymuslardir. isgoren, yerine getirmesi gereken gorevleri acik ve kabul edilebilir olarak algiladigi surece, rol catismasi ortaya cikmaz. Tersine bir durumda ise, stres belirtilerinden yakinmalar gundeme gelebilir. Ust duzey yoneticilerin rol catismasi genellikle; kendilerinden ulasmalari beklenen hedeflerle, bunlara ulasmak icin kullanacaklari araclar arasinda dengesizlikler soz konusu oldugunda ortaya cikar. Rol belirsizligi: Bireyden ne beklendiginin acikca belirtilmemesi ya da bireyin karar almasina yetecek kadar bilginin bireye akmamasindan kaynaklanir. Isi zorlastiran bircok olumsuzlugu isin zorluguna eklemek mumkundur. Bunlar; bilgi aktarimi, eksik gorev tanimi, degerlendirme kriterlerinin bulunmamasi seklinde siralanabilir ve hepsi birer stres nedenidir. Rol belirsizligi bireyin tutum ve davranislarinda rehber edinecegi kisilere basvurmasini engeller. Bu belirsizlik, bireyin yavas hareket etmesine ve isini gec yapmasina neden olur. Rol belirsizligi, isgorenin isine olan guvenini kaybetmesine yol acar. Bu guvensizlik basli basina bir stres kaynagidir ve ancak isgorenlerin hepsinin kendilerinden ne beklendigini gosteren gorev tanimlariyla ortadan kaldirilabilir. Asiri veya fazla hafif roller: Asiri roller, bireyin isi karsisinda niteliksel ve niceliksel olarak zorlandigini hissetmesi halinde ortaya cikar. Bu asirilki, isgorenin cok hizli calismasina, gucunu ve dikkatini son haddine kadar zorlamasina neden olur. 276 ust duzey yonetci ve bir finansal kurulusta calisan 1204 alt duzey isgoren uerinde yapilan bir incelemeye gore cikarilan sonuclar soyle: - Alt duzeydeki kisilerin temel stres kaynagi, rol belirsizligi ve asiri is yukudur. - Ust duzeydekiler ise, fazla is yuku ve catismali roller nedeniyle strese girdiklerini ifade etmislerdir. asiri is yuku, insanlarin gerektiginde "Hayir" diyememesinden kaynaklanir. Hayir diyememenin ise bircok nedeni vardir. Bu nedenlerin basinda kariyerini tehlikeye atmamak, olumsuz insan izleminimi cikartmamak gibi, endiseler yer alir. Oysa birey hayir diyememenin bedelini, asiri yuklenmesi nedeniyle karsilasacagi basarisizliklarla da odeyebilecegini unutmamalidir. Ote yandan stres nedeniyle, alkol bagimliligi, cesitli psikosomatik bozukluklar, isten alinan doyumun dusmesi riski de gundemde olacaktir. Fazla hafif rol: Bu roller, kisa zamanda rutinlere oturtulabilen, acik, sade ve cansikici islerle ilgilidir. Rolun yalinligindan kaynaklanan can sikintisi, bireyin yeteneklerinin, isinde yeterince degerlendirilmedigi kuruntusuna yol acar. bireyden kapasitesi altinda yararlanmak onu engeller; bu engelleme de bir stres kaynagidir. Is Ortamindan Kaynaklanan Ogeler Insan, is ortaminda uyum arar. Uyumun olmamasi bir stres kaynagidir. Insani isgormekten alikoyacak bir engelleme cikartir. Bircok orgut durumun farkinda oldugundan, uyum cikartamya yonelik cesitli calismalar yapiyor. Bu calismalardan bircogu maalesef basarili olamiyor. Uyumlastirma asagidaki uc durumun varligina baglidir: Bireylerarasi iliskiler: Orgutteki bireyin digerleri tarafindan taninmasi ve kabul edilmesi halinde olumlu iliskiler, olumlu orgutsel ortamlar cikartarak isgorenlerin topyekun saglikli olmalarinda onemli bir rol oynar. orgutte olumlu iliskilerin gerekliliginin yaninda, orgutlerde bireyler arasinda tahammul edilemez iliskilerin gelismesine de rastlanmaktadir. Bu durumda herkes kendisi icin yasar. Stres cikartici bu ortamlari genelde, issizligin yaygin oldugu ekonomik kriz donemlerinde daha sik rastlanir. Bireylerarasi iliskilerde belirleyici olan en onemli oge liderlik stilidir. Yakindan kontrolun ve baskinin bulundugu ortamlarda bireylerarasi iliskilerin, demokratik ortamlardan farkli olacagi aciktir. Bireylerarasi rekabet: Butun orgutlerin, para, terfi ve baska konularda sinirlari vardir. Orgutte bu sinirli olanaklara ulasabilmek icin bireyler birbirleriyle rekabet ederler. Bu rekabet onemli bir stres kaynagidir. Bu ulumsuzluguna ragmen, bazi isletmeler isgorenin kapasitesini maksimum duzeyde harekete gecirmek icin rekabeti tesvik ederler. Bir yarismada her zaman bir kazananin bir de kaybedenin olmasi normaldir. Zaferin bedeli cogu zaman bireye oldukca pahaliya malolmaktadir. Rekabet, bireyi gelismeye yoneltir. Fakat asiri rekabet orgutu yasanmaz hale getirebilir. Bu durumda bireyler birbirleriyle catisirken sag kalan yalnizca orgut mu olacaktir? Bu sorunun yanitini cok iyi dusunerek vermek lazimdir. Isverenlerin de, kendileri icin calisan isgorenle ayni durumda oldugu hatta cogu zaman rekabeti daha dramatik yasadiklari soylenmelidir. Cevredeki degisimleri takip etmek ve zamaninda uyum gostermek, finansal cozumler bulmak, sendikalarla ugrasmak vb. olaylar is adaminin yogun bir stres altinda yasamasina yol acar. Is yerinin fiziksel ozellikleri: Isyeri doktorlari ve diger arastirmacilarin calismalari ortaya koymustur ki, isi, gurultu, isik, titresim, kirlilik vb. fiziksel kosullar, birey acisindan kabul edilemez duzeydeyse, stres kaynagidir. Gurultunun insanda sadece fiziksel degil psikolojik rahatsizliklara neden oldugu bilinmektedir. Isgorenin sinirsel ve fiziksel sistemini alt ust etmesinin yaninda gurultu, isletmede enerji savurganligi ve gereksiz harcamalara da neden olabilir. Bireysel Ogeler Birey ve bireyin icinde bulundugu durumdan kaynaklanan bes temel oge, stres kaynagidir. Bunlar asagida sirasiyla incelenmektedir: Bireyin kisiligi: Insanlar kisilikleriyle (bagimsizlik, esneklik, kaygi, katilik, heyecan vb. durumlarla) baglantili davranislar gosterirler. Friedman ve Rosenman isimli iki kardiyologun gerceklestirdikleri arastirmalara gore, iki kisilik tipi saptamislardir. Bunlar A tipi kisilik ve B tipi kisiliktir. A tipi kisilige sahip olanlar, B tipine gore steres daha yatkindirlar ve bunlarin kalp-damar hastaliklarina yakalanma riskleri daha yuksektir. Sterste kisilik onemli bir ogedir. Bununla birlikte sterisn cikartacagi etkinin derecesi, kisilikle gorevin gerekleri arasindaki iliskiden daha cok etkilenmektedir. Bireyin ozel hayatinda stres cikartan olaylar; Isgoren isinin tehdit ettigi bircok catismali durum karsisinda enerjiye gereksinme duyar. Bu enerjinin is disinda tukenmis olmasi (ozel hayatinda) bireyin is yasantisinda mucadele gucunu azaltir. Acaba ozel hayatla ilgili degisikliklerin cikarttigi stresin etkileri olculebilir mi? Bu konuda T. Holmes ve R. Rahe yonetiminde Washington Universitesi Tip Fakultesi'nde bir arastirma yapmis ve buna gore stres kavrami yeni boyutlar kazanmistir. Bu arastirmada bireyin ozel hayatina ait olan 43 olayin birey uzerinde cikarttigi stres ortaya cikarilmaya calisilmistir. Birey uzerinde bu olaylarin etkisini olcmek icin Holmes ve Rahe stres cikartan olaylari derecelendirerek belli bir deger vermislerdir. Ornegin eslerden birinin olumune 100, bosanmaya 73 ve diger 43 olaya da buna benzer degerler verilmistir. Burada, mutluluk veren olaylarin da mutsuzluk verenlerle ayni sekilde bireyi etkiledigini soylemek gerekir. Bu modelin zayif tarafi is hayatini ve bireyin adaptasyon yetenegini dikkate almamis olmasidir. Bireyin fiziksel durumu: Bireyin fiziksel acidan iyi durumda olmasi strese direnc gostermesini kolaylastiracaktir. Montreal'de Concordia Universitesi'nden David Sinoyor yonetiminde yapilan bir arastirmaya gore; fiziken iyi durumda olan bireylerin gunluk hayattan kaynaklanan sayisiz strese daha kolay karsi koydugu belirlenmistir. Stres cikartan diger durumlar: Insanlarin stres duzeyi, hizla degisen dunyada yasayan insanlarin daha fazla yakinmalarina neden olacak kadar yukselmistir. Stres cikartan durumlar, bireyin kontrolunu kaybetmesine neden olur. Ornegin; terfi etmeyi bekleyen bir kisiye, ekonomik kriz nedeniyle isine son verildiginin bildirilmesi boyle bir duruma ornektir. Bu olay karsisinda isgorenin tepkisini kestirmek kolay degildir. Kalp krizi gecirebilir, yoneticiye bagirip cagirabilir, bir seyler kirip dokebilir. Bu kiside kontrol tamamen kaybolmustur. Bireysel kariyer: Orgutte calisan her birey icin planlanmis olan kariyer politikasi, bireyde stres cikartan bir diger etkendir. Terfi, emeklilik, transfer kararini verirken yonetimin elinde herkese rasyonel davranilacagini gosteren kriterler yoksa, isgoren yonetiminin kariyer konusunda adil davranmadigini dusunuyorsa, bu durumda stres duzeyi yukselecektir. Orgutsel Ogeler Orgutsel ogelerden kaynaklanan stresorler uc nedene dayandirilabilir. Bunlari soyle aciklamak mumkun: Orgutun boyutu: Buyuklugu nedeniyle burokratize olmus orgutlerde bireylerin kontrol alani daraldikca, bagimsizliklari ve cikarticiliklari da engelliyor. bireye inisiyatif birakmayan kati ve merkezi bir yapida gelisen burokratik kontrol, insanlarin orgute yabancilasmasina yol aciyor. Hiyerarsik yapi: Her durumda basarili olabilecek bir orgutsel yapinin recetesini vermek nasil mumkun degilse, ayni seklide stersin yakici etkisini minimize edecek evrensel bir yapi da yok. Sadece bazi orgutsel yapilarin digerlerine nazaran strese daha yatkin olup olmadigindan soz edilebilir. Ornegin; merkezi yapilar kaar almayi ve girisimciligi yavaslatir. Bu yapilar guc catismalari nedeniyle rasyonel kararlardan cok politik kararlarin alinmasina daha uygundur. Ote yandan, uyeler arasinda otokratik kontrolu destekleyecek oligarsik birlikler kurma egilimi fazladir. Yonetimi elinde tutanlar, cok sayida kisinin kaderini de ellerinde tutarlar. Inisiyatiflerini ellerinden alarak davranis ozgurluklerini kisitlarlar. Bu durumda bulunan isgorenler asiri stres altindadir. Orgutteki degisim ve yeniliklerin cikarttigi belirsizlik: Surekli gelisen ve degisen dunyada insanlar daha fazla yenilikle karsilasiyor. Belirsizlik; bireyin bilgi sahibi olmadigi ya da az bilginin bulundugu bir yeniligin isletmede uygulamaya konulmasi, bir reorganizasyon calismasi vb. durumlarda ortaya cikan degisim karsisinda, bireyin kendisini caresiz hissetmesidir. Bu durumda isgorenler yenilige direnc gostererek kendilerini savunmak isterler. Kanada'da gerceklestirilen arastirmalar belirsizlik kavramini soyle somutlastirmistir: Belirsizlik bircok duruma bagli olarak ortaya cikabilir. Bunlar soyle siralanabilir: - Isgoren terfi etme ve ilerleme imkanlari hakkida yeterli bilgiye sahip olmayabilir. - Isgoren gorev tanimlarinin bulunmadigi bir is yerinde calisiyor olabilir. Baska arastirmalar ise isgorenin isini kaybetme korkusunun neden oldugu belirsizlikten soz eder. Teknolojik, sosyal, ekonomik, vb. her turlu degisim insan dunyasinda belirsizlik ve karmasa cikartir. Bu degisimin sonunda birey stresi yasar. Belirsizligi azaltmak icin, isgoren isiyle ilgili kararlari etkileyecek gucte olmalidir. Cunku mesleki hayati uzerinde soz hakki olmayan isgorenler yogun stres altinda olacaklardir. Tabloda dogrudan isten kaynaklanan bazi stres ogeleri gosteriliyor. Stresle basa cikmak ve huzurlu yasamak icin oneriler: · Kendinizi, sozde stres yaratan belirli ve kaynaklari taniyin. · Kisiler arasi iyi iliskiler kurun. · Bedeninizi kontrol edin. · Dengeli beslenin. · Bugunun isini yarina birakmayin. · "Her isi yaparim" ya da "Hicbir sey yapamam" demeyin. · Zihinsel ozelliklerinizi dogru degerlendirin. · Yitirdiklerinizin nedenini arayin. · Zamanin tutsagi olmayin. · "Hayir" demeyi bilin. · Once ozelestiri yapin ve herkes tarafindan sevilmeyi beklemeyin. · Yapabileceklerinizle yetinmeyi bilin. · Kendinizi vazgecilmez gormeyin. · Alkolik gibi iskolik olmayin. · Isinizi gercek olanaklarinizla uyumlu kilin. · Dinlenmeyi bilin. · Spora zaman ayirin, fizik egzersiz yapin. · Solunumunuzu denetleyin. · Savunma mekanizmalarindan yararlanin. · Davranisinizi duzenleyin. · Ofkenizi yenin. __________________ Öldürmeyen darbe GÜÇLENDİRİR!!!! Güzel İzmir...

14-01-2011, 08:52 PM	#2 (permalink)
gonuldostu Yeni Gezgin Bilgiler Üye No: 5142 Üyelik tarihi: Jan 2011 Mesajlar: 1 Karizma Tecrübe Puanı: 0 Karizma Puanı : 10 Karizma Seviyesi:	Cevap: Stres ve Nedenleri Çok teşekkürler emekleriniz için...

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil	Konuyu değerlendir
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç	Konuyu değerlendir:

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
stres testi	Site Yöneticisi	Powerpoint Sunumları	1	29-03-2009 05:05 PM
Şişmanlığın gizli nedenleri	Site Yöneticisi	Sağlık	0	17-10-2008 05:12 AM
Bel Fıtığı - Bel ve bacak ağrısının diğer nedenleri	Site Yöneticisi	Sağlık	0	11-06-2008 10:27 PM
padişahların ölüm nedenleri!!	yavuzz10	Genel Kültür / İlginç Bilgiler	3	29-04-2008 09:33 PM